Það styttist í að ég fari að tala um bókina mína, sem eru alltaf mikil viðbrigði. Ég er mikill fylgjandi þess að það borgi sig ekki að tala um bækur á meðan maður er að skrifa þær. A.m.k. ekki skáldsögur. Það losar um orku sem er betur varið í skrifin sjálf. Oftast þegar einhver kemur til mín óðamála um bókina sem hann ætlar að skrifa einn daginn, og fer í kjölinn á öllum helstu persónunum og plottpunktunum, þá reyni ég hvað ég get að virka hvetjandi en innst inni veit ég að líklegast mun bókin aldrei líta dagsins ljós. Viðkomandi finnst of skemmtilegt að tala um hana.
Auðvitað er þessi regla ekki algild. Margir höfundar eiga í ötulu samstarfi og samtölum um verk sín á meðan á skrifunum stendur, og öll þurfum við að eiga nokkur örugg rými þar sem við getum fjasað um vandamálin sem steðja að textanum hverju sinni. Senurnar sem við rötum ekki út úr. Kaflana sem okkur tekst ekki að byrja á óþvingaðan máta. Best er þó að halda slíku í lágmarki, finnst mér. Skrifin mín virðast að einhverju leyti þrífast á þrýstingnum sem skapast í hausnum á mér við það að veita sögunni enga aðra útrás en beint á blaðsíðuna. Þannig mallar senan sem ég er að glíma við allan liðlangan daginn og þegar ég loksins finn mér tíma til að setjast niður með skrifblokk eða við lyklaborðið iða ég í skinninu yfir því að geta loksins tappað aðeins af þrýstingnum í höfðinu á mér.
Inni á milli er þó líka mikilvægt að taka sér góðan tíma á hverjum degi til að hugsa ekki neitt um skrifin. Leyfa þeim bara að bubbla á bakhellu undirmeðvitundarinnar á meðan maður vaskar upp, horfir á mynd, fer út að hlaupa eða raðar í búrskápinn. Kanadískur rithöfundur sem ég kynntist þegar ég var sjálfboðaliði á Iceland Writers Retreat 2014, John Vailant, talaði um þetta fyrirbæri sem vatnsbrunn. Að vatnið læki í brunninn hægt og rólega yfir daginn og nóttina, og svo dældi maður öllu úr honum þegar maður settist við skrifborðið á morgnana.
En núna er semsagt bókin farin í prent. Útáfudagur hefur ekki verið negldur niður enn en ætla má að hann verði einhvern tímann í lok september/byrjun október. Ég þarf því brátt að fara að láta af þessari leyndarhyggju sem ég hef tamið mér undanfarin ár og byrja að tala um bókina. Reyna að útskýra um hvað hún er, hvað ég var að pæla þegar ég fór af stað með hana á sínum tíma fyrir 100 árum, að mér finnst, og jafnvel (úff!) koma orðum að þemum hennar.
Ég fékk reyndar smá æfingu um daginn þegar ég tók að mér höfundaheimsókn á Nordkurs og fyrir Alþjóðlega sumarskólann, og fengu nemendurnir þar fyrstir að bera kápu bókarinnar augum. Ég las fyrir þau stutta senu úr bókinni sem Larissa Kyzer þýddi og hafði íslenska textann á skjánum á bak við mig til að þau gætu spreitt sig við hann samhliða lestrinum, enda eru þau hingað komin til að læra tungumálið. Var lestrinum ágætlega tekið og voru þau með ýmsar forvitnilegar spurningar um starf rithöfunda. Ein af þeim var ein af þessum skelfilegu, galopnu spurningum sem eiga það til að afvopna mann alveg: Hvaða merkingu hefur það að skrifa fyrir þig? Ég umlaði eitthvað en tókst þó á endanum að setja þá merkingu í tvö hólf:
Annarsvegar er það ánægjan af því að setjast niður til að leika sér einn úti í horni, alveg eins og maður gerði í æsku sem einrænn krakki sem vildi helst af öllu bara fá að vera í friði. Fara af stað með hugmynd án þess að hafa endilega skýra sýn á hvert hún ætlar. Henda umhugsunarlaust inn allskonar klisjum og stælum í trausti þess að þú munir veiða þær flestar út aftur þegar fram líða stundir og bókin hefur tekið á sig skýrari mynd. (Flestar, ekki allar. Sumar klisjur geta verið bæði skemmtilegar og gagnlegar.)
Hitt hólfið er eitthvað sem ég á erfiðara með að útskýra: Fyrir mér eru skrifin leið til þess að gefa sér óhemju langan tíma til að rýna á eitthvað ákveðið. Eitthvað fyrirbæri eða vandamál sem þú hreinlega skilur ekki, sama hvernig þú reynir. Eitthvað sem truflar þig dags daglega án þess að þér takist að koma því í orð.
Flannery O‘Connor talaði um þetta. Hún sagði eitthvað á þá leið að það að skrifa sögur væri í eðli sínu leið til að spyrja spurninga, og að eina leiðin til að skilja svarið væri að lesa söguna.
Þrátt fyrir að hafa tekið mér fimm ár plús í að skrifa þessa skáldsögu þá finnst mér ég ekki ennþá vera farinn að skilja svarið sem hún hefur að geyma. Mér finnst ég hins vegar loksins vera að komast nálægt því að skilja spurninguna.
