Tag: listamannalaun

Posted on

TÍMINN OG TONY HAWK 2

Listamannalaunaumsókn ársins er flogin af stað, sem þýðir að ég þarf blessunarlega ekki að spá meira í listamannalaununum fyrr en í desember þegar kemur að úthlutun, þótt umræðan virðist svosem vera farin á fullt nú þegar þökk sé stórfurðulegri úttekt Morgunblaðsins á afrakstri launanna undanfarin 25 ár. Nóg hægt að lesa um það annars staðar og ekki nenni ég að rífast við Stefán Einar, eiðbundinn svaramann miðilsins á Facebook. Ég var með slökkt á bæði Facebook og Instagram í allt sumar og sakna þess mjög, langar mest að skríða beint aftur inn í hellinn minn, en hingað er ég samt kominn. “Allir höfundar vilja vera lesnir, sama hverju öðru þeir halda fram.” Það sagði við mig ónefndur útgefandi, gamall í hettunni, og líklega er það alveg satt. Engu að síður stend ég mig oft og tíðum að því að daðra við hugmyndina um að klára að fylgja þessari næstu bók eftir á samfélagsmiðlum og slökkva síðan varanlega á sjoppunni. Svo koma dagar eins og í dag þegar fólk hnakkrífst (eða þ.e.a.s. fólk annars vegar og Stefán Einar hins vegar) um listamannalaun og ég stend mig að því að skrolla mig í gegnum allar athugasemdirnar, uppfullur af þórðargleði og meinfýsni, samhliða óhug yfir því hvað maður geti verið skelfilega sjálfhverfur og viðkvæmur þegar kemur að þeim málefnum sem snerta mann beint í veskið.

Ég hef svo sem hvort eð er ekki verið á ritlaunum síðan 2022, að mig minnir, en fékk reyndar 350 þúsund úr starfssjóði RSÍ í ár til að klára handritið mitt, einn af örfáum höfundum sem voru svo heppnir að fá úthlutun úr þeim magra en mikilvæga sjóði, sem mig grunar að margir viti ekki af. Nú stefnir allt (7,9,13, bank í planka etc.) í að bókin sem ég hef verið að vinna að síðustu fjögur árin eða svo komi út á næsta ári, og því gaman að geta loksins tekið hana út úr umsókninni og sótt um eitthvað nýtt, sem í mínu tilviki er reyndar bara önnur skáldsaga sem er búin að vera inni í umsókninni í einu eða öðru formi undir ýmsum titlum síðan sirka 2021. Hin alræmda “bakhellubókin” sem flestir höfundar kannast líklega við.

Mér er reyndar farið að finnast það ágætis haustvenja að setjast niður og dútla í þessari blessuðu umsókn; líta yfir umsókn síðasta árs og rifja upp hvað það var sem ég ætlaði mér að gera, reyna að átta mig á því hvernig það sé að ganga og spá síðan í spilin um hvað mig langi að gera næst. Auðvitað er alltaf næs þegar maður fær eitthvað fyrir snúð sinn, en blessunarlega er það enginn heimsendir þegar maður hefur ekkert upp úr krafsinu. Ekki lengur, að minnsta kosti. Ég hef bara einu sinni verið búinn að mála mig það illilega út í horn að ég var farinn að treysta á listamannalaunin, og grunar að ég hafi ekki verið neitt sérstaklega skemmtilegur það árið. Núna hugsa ég meira um úthlutanirnar eins og góðan meðbyr. Ef ég fæ smá summu dugar það til að koma mér á áfangastað fyrr en ætla mætti, en ef ekki þá duggar maður bara áfram í rétta átt eftir bestu getu. Það kemur alltaf bók á endanum.

Nose manual combo í TH2, flugskýlið, grunar mig.

Stundum hugsa ég til alls tímans sem sóaði þegar ég var unglingur. Allra klukkustundanna sem fóru í að fullkomna darkslide flipp í Tony Hawk 2, t.a.m. Allt sem hægt hefði verið að skrifa og skapa á þessum klukkutímum. En staðreyndin er sú að ég gat aldrei skrifað neitt sem var einhvers virði fyrr en ég uppgötvaði hve dýrmæt auðlind tíminn er. Núna, þegar ég næ flesta daga bara tveimur tímum á morgnanna í litlu kytrunni minni á Þjóðarbókhlöðunni, áður en ég fer að selja bækur og brugga latte í Bóksölunni, og síðan í Eddu að semja orðabókarflettur og grafa upp góð jafnheiti, er ég engu að síður mun afkastameiri en ég hef oft verið þegar ég bjó tæknilega séð að meiri tíma til að skrifa.

Kannski er það samt bara af því að ég er meira og minna búinn að vera í endurskrifunar- og ritstjórnarferli undanfarið ár, að skjóta nýjum köflum og senum inn í bókina til að reyna að ná taki á einhverju sem ég veigraði mér við að glíma við í síðustu atrennu, og líka stroka út eitt og annað sem mér þótti allt of dýrmætt áður en sé núna að er ekkert annað en ódýrt pjátur til þess gert að sýna fram á hvað ég sé klár og djúpt hugsandi höfundur.

Á komandi ári mun ég á einhverjum tímapunkti þurfa að taka fyrstu skrefin í alveg nýrri bók, hugmynd sem hefur verið á bakhellunni ansi lengi og ég sé núna loksins fram á að geta hellt mér í af fullum krafti. Þegar að því kemur þá verður efalaust nóg af klukkutímum sem munu fara í að stara út um gluggann, eða skoða samfélagsmiðla, eða vaska upp með hlaðvarp í eyrum, eða kannski jafnvel taka nokkur manual combo í Tony Hawk 23 (eða hvað sem það er komið upp í núna). Hvað sem er annað en að þurfa að sitja mínútunni lengur við skrifborðið og reyna af veikum mætti að tína til og raða saman orðum í von um að einn daginn – kannski ekki fyrr en eftir önnur þrjú eða fjögur ár – verði þau fær um að standa undir sér sjálf.

–

Annars birtist loksins nýja Godchilla platan í innhólfinu hjá mér í dag, langþráð, í morgunholskeflunni af Bandcamp-tölvupóstum. Ég er nú þegar búinn að tryggja mér eintak á vínyl (glærum, obv.) í gegnum Smekkleysu og bíð spenntur eftir að heyra gripinn í heild sinni.

Haustið er komið. Það máttu bóka

Posted on

ISS, ÞAÐ ER EKKI EINS OG MAÐUR GETI LIFAÐ Á ÞESSU HVORT EÐ ER!

Fékk ekki ritlaun en drullaðist loksins út að hlaupa í frostinu.

Engin listamannalaun í ár, aftur, eins og ég var svo sem búinn að búa mig undir. Ætli ég og nefndin séum ekki bara sammála um að ég þurfi að fara að koma þessu blessaða handriti frá mér.

Skeytinu frá Rannís fylgdu allavegana mjög hvetjandi skilaboð (reyndar ekki nægilega vel prófarkarlesin) þar sem umsókninni var hælt og ég var hvattur til að sækja aftur um að ári. Það er ágætt að vera loksins farinn að fá einhverja smá svörun varðandi umsóknina sjálfa. Það hefur lengi verið kallað eftir því og Rannís verið gagnrýnt fyrir að gefa ekkert uppi um ástæður þess að fólk þarf að mæta í brauðraðirnar á komandi ári. Reyndar sé ég á samfélagsmiðlum marga sem eru sármóðgaðir og mótmæla rökum nefndarinnar fyrir að hafna umsókninni þeirra, og ég skil það vel. Það hlýtur að vera svekkelsi á svekkelsi ofan að vera neitað um laun og þurfa í leiðinni að hlusta á það að umsóknin manns eða maður sjálfur hafi bara ekki dugað til. Persónulega finnst mér betra að fá einhver svör en að eiga við andlitslaust báknið, og verð bara að vona að ég væri sama sinnis ef ég hefði fengið neikvæðari umsögn.

Eins og venjulega þá reyni ég að hugga mig við það kannski hafi vandamálið einmitt ekki verið að mín umsókn eða mín bók var ekki nógu góð, heldur frekar að það var bara svo mikið af öðru spennandi dóti sem aðrir voru að leggja fram. Þetta er auðvitað óttalegur Pollíönuleikur, en ég veit það að fólkið í þessum nefndum eru ekki neinir listhatandi blýantsnagarar, og að ef þau mættu ráða fengju efalaust allir og amma þeirra pening. Kerfið sjálft er bara svo hræðilega takmarkað, ekki bara launakerfið heldur bara allt sem snýr að útgáfu íslenskra bóka og afkomu höfunda, þrátt fyrir mikið og ötult starf margra sem er umhugað um að viðhalda íslenskum bókmenntum. 

Það er erfitt að tala um listamannalaun, og þá sérstaklega um að hafa ekki fengið þau, án þess að fá yfir sig holskeflu af hjartaknús- og grátköllum, og jafnvel nokkra svona fokreiða yglibrúnakalla líka. Ég ætla samt bara að segja að mér er engin sérstök vorkunn í þessu samhengi. Ég hef nokkrum sinnum fengið ritlaun, jafnvel oftar en ýmsir höfundar sem fóru af stað á svipuðum tíma og ég og hafa á sama tímabili gefið út fleiri bækur og fengið meira umtal. Ef einhver þeirra er í ár loksins að uppskera fyrir alla sína vinnu þá samgleðst ég þeim innilega og fagna því.

Ég veit ekki afhverju mér hefur gengið betur við fiskeríið en mörgum í gegnum tíðina en hef þó lagt mig í líma við að bjóða fram hjálp við umsóknargerð og ráðleggja öðrum höfundum hvernig best sé að „selja sig“, þá sérstaklega þeim sem eru að sækja um í fyrsta sinn. Allar mínar ábendingar eru þó bornar fram undir þeim formerkjum að ég hafi ekki hugmynd um af hverju mínar umsóknir hafi stundum hlotið náð nefndarinnar.

Ég hef nefnilega aldrei upplifað mig neitt sérstaklega “í náðinni”, en kannski virkar það að vera í náðinni bara eins og flest önnur forréttindi; allir aðrir virðast sjá þau nema maður sjálfur. Í raun hefur mér alltaf fundist ég vera hálfgerður hornkarl í íslenskri bókmenntasenu, sem á sér þó fleiri horn en hundraðhliða Dungeons-n-Dragons teningur. Það byggist líklega á því að ég gekk aldrei í Háskóla Íslands heldur fór í einhverju ungæðingskasti beint til Englands í BA-nám, og síðan til Glasgow í ritlistarnám. Í bæði skiptin sem ég kom heim eftir þessi nám upplifði ég mig einstaklega umkomulausan og fyrir utan allar klíkur, og fannst stórskrítið hvernig öllum virtist standa á sama um þessa fínu og fokdýru menntun mína nema Lánasjóði íslenskra námsmanna, sem minnir mig enn þann dag í dag á hana í hverjum mánuði. Í seinni tíð hef ég þó byrjað að átta mig á því að flestir aðrir virðast á einn eða annan hátt upplifa sama óöryggið, að allir aðrir séu í klíkunni nema þau sjálf.

Síðan 2021, þegar mér var líka hafnað um listamannalaun, og var í raun alveg í rusli yfir því, með ekkert annað á dagskrá fyrir komandi ár og skattaskuld á bakinu fyrir ritlaunin sem ég hlaut árið áður, hef ég reynt hvað ég get að finna aðrar leiðir til að láta þetta allt saman ganga upp en að þurfa að treysta á ritlaunaúthlutun. Undanfarið ár hef ég verið í fullri vinnu og reynt að skrifa meðfram því, sem hefur án efa gert mig að afkastaminni höfundi, þótt að það sé alveg þess virði að reikna inn í dæmið alla þá orku sem fer í sligandi afkomukvíða þegar maður er á ritlaunum, og getur oft étið upp heilu dagana engu síður en að vera 100% launamaður annars staðar. Hvað þá umstangið sem fer í ýmiskonar bókhaldsstúss sem höfundar verða að finna út úr sjálfir eða borga endurskoðanda fyrir að taka að sér.

Litla leyndarmálið um ritlaunin er nefnilega þetta: Það er ekki hægt að lifa á þessu hvort eð er. Ekki til lengdar, a.m.k. Jafnvel þegar þú ert kominn í góða rútínu við koma út bókum sem gagnrýnendur hampa á tveggja ára fresti, þá veistu aldrei hvenær verður skrúfað fyrir kranann og lágmarks reiknaða endurgjaldið sem þú skráðir á þig í fyrra í von um að teygja sex mánuðina sem þér var úthlutað í þá tólf sem þú sóttir um kemur í hausinn á þér þegar þú ætlar að brúa bilið í næstu vinnu með atvinnuleysisbótum. Að maður tali ekki um ef þú þarft að sækja þér fæðingarorlof eða aðrar tekjutengdar tryggingar. Höfundar sem hafa hlotið hin íslensku bókmenntaverðlaun og eru lesnir vítt og breitt um heiminn geta alveg eins lent í því að vera synjað um launin sín og litlir fiskar sem eru að reyna að láta enda ná saman samhliða því að elta sína köllun. Hvort sem þú ert með bakland eður ei þá er þetta djobb mestmegnis bara fyrir fólk á barmi kulnunar sem kann að skrimta eða fólk sem er tilbúið að sætta sig við ritstörf sem hliðargigg eða hobbí. Ég hef verið í síðarnefnda hópnum undanfarin tvö ár eftir að hafa reynt í nokkur ár að viðhalda þeim þykjustuleik að 66% listamannaalaun í verktakagreiðslu sé það sama og full mánaðarlaun.

Kannski er málið bara að gefast upp á þeirri draumsýn að hægt sé að vera íslenskur rithöfundur í fullu starfi og tileinka sér meira af DIY-menningunni sem ég þekki úr hardcore og pönk senunni, þar sem eru engir peningar í spilinu. Mér sýnist margir höfundar nú þegar vera farnir að gera það, miðað við þá miklu sjálfsútgáfu sem við sjáum í ár. Hvort þessi þróun eigi eftir að skila sér í illa prófarkalesnum og hrútleiðinlegum bókum eða frjálsari, djarfari og meira spennandi bókmenntaflóru verður bara að koma í ljós, en ég hallast að hinu síðara. Síðan þarf bara að ala upp lesendur sem sjá (líkt og fólk sem hlustar á skrítna og ósöluvænlega öskurtónlist veit svo vel) að ef þeir vilja fá meira af góða stöffinu þá verða þeir að gjöra svo vel að styðja listafólkið sitt prívat og persónulega; mæta á upplestra og kaupa bækurnar, helst beint af höfundi með beinhörðum peningum sem hægt er að fela undan skatti, frekar en að hlusta á allan katalóginn á Storytel og vera foj yfir því að nýjasta bókin sé ekki enn dottin inn.

Jæja, þá er maður kominn hættulega langt inn á yfirráðasvæði hjartaknúsandi broskallanna. Í staðinn slæ ég út með mynd af ungum manni í mosspitti upp úr síðustu aldamótum, þegar það var alltaf hægt að finna áfengislausa tónleika sem maður komst inn á, allir voru vinir í pittinum (þótt sumir færu heim með glóðaraugu), og enginn fékk borgað neitt. Ekki fullkomið, en djöfull var þetta gaman.

Posted on

TÁR, BROS OG TAKKASÍMAR

Jæja, umsókn um listamannalaun 2025 hefur verið lögð inn. Ég ýtti á „senda inn“ takkann í síðustu viku, eftir að hafa dútlað mér eins lengi og ég gat við að endurskrifa og styrkja ritsýnin sem ég lét fylgja umsókninni. Umsóknin sjálf var frekar lítið breytt frá því í fyrra, skiljanlega þar sem ég fékk enga úthlutun fyrir 2024 og tíminn til að skrifa hefur því verið takmarkaður undanfarið ár, á meðan ég hef verið í fullu starfi og notið góðs af öllum þeim fríðindum sem því fylgja að fá launaseðil í hverjum mánuði sem er nú þegar búið að borga alla skatta og öll gjöld af. Ég fékk meira að segja að kíkja í heimsókn til hans Jóa í Bara bækur um daginn til að ræða um dagvinnuna mína, og hann klippti samtalið okkar til eins og honum einum er lagið og lét mig til að hljóma eins og ég vissi alveg upp á 10 um hvað ég væri að tala. Því til viðbótar má nefna að ég var líka í Endastöðinni í þar síðustu viku, en þar var ég meira bara að gasa um listir og skrif almennt, svo ég sé það meira sem hluta af höfundastarfinu mínu (eða hobbíinu, eftir því hvar ég sæki laun mín hverju sinni).

Maður er samt farinn að vera ansi lunkinn í að stela klukkutíma hér og klukkutíma þar til þess að skrifa á kvöldin eða eftir vinnu. Ein blessunin sem fylgt hefur túristafaraldrinum er það að einhver af kaffihúsunum standa opin frá klukkan 7 á morgnanna um helgar, til að taka á móti túristunum áður en þeir fara í dagsferðirnar sínar, þannig að núna þegar maður er meira og minna hættur að drolla á barnum og farinn að fara snemma í bólið getur maður rifið sig á fætur fyrir allar aldir á laugardögum eða sunnudögum og náð góðri törn þar áður en borgin vaknar. Þetta eru samt allt bráðabirgðalausnir. Fyrr eða síðar þarf maður að finna leið til að eyða lengri samhangandi tíma með handritinu, svo maður missi ekki tilfinninguna á milli lotna. Og til þess þarf maður peninga.

Ætli ég verði ekki að viðurkenna að ég hafi mögulega verið aðeins of mikil Pollýana gagnvart óörygginu og brasinu sem því fylgir að þurfa að „sækja um vinnuna sína aftur á hverju ári“, eins og EÖN kallar það, í skrifum mínum hérna. Þetta er fyrirkomulag sem er ekki í boði fyrir neinn annan en örvæntingarfullt fólk sem hefur, meðvitað eða ómeðvitað, hagað lífi sínu á þann máta í gegnum árin að það er fært um að þrífast í þessu viðvarandi fjárhagslega óöryggi sem því fylgir að treysta á styrki fyrir afkomu sína og afköst.

Ég er þó bara að reyna að gera það besta úr stöðunni, finna einhverja sköpunargleði í þessu blessaða umsóknarferli, nota það sem vettvang til að plana bækurnar sem mig langar að skrifa í framtíðinni – eitthvað sem ég er almennt frekar ragur við að gera í sjálfu skrifferlinu af ótta við að gera út af við dulúðina og uppgötvunarferlið sem fylgja því að renna temmilega blint í sjóinn. Mér finnst nefnilega best að gefa sjálfum mér nægilegt svigrúm til að geta uppgötvað eitthvað óvænt í skrifunum sjálfum; eitthvað sem ég átti ekki von á og hef ekki hugmynd um hvaðan kom. George Saunders hefur skrifað mikið um þetta uppgötvunarferli, um að skrifa eins og maður sé lesandi sem er að uppgötva textann jafnóðum. Ég er með bút úr viðtali við hann vistaðan í einni af möppunum þar sem ég geymi hina ýmsu skjávara sem birtast tilviljanakennt á öllum átta desktoppunum sem ég nýti hérna í tölvunni í mismunandi tilgangi. Þar stendur:

„…be open to whatever energy your text is actually presenting as opposed to what you think it’s presenting.“

Í sömu möppu hef ég líka vistað þetta heilræði frá Rebeccu Solnit til þeirra sem vilja gerast rithöfundar:

„Live below your means and keep your means low.“

≠

Ég tók skyndiákvörðun um daginn og keypti mér takkasíma. Fyrr um daginn hafði ég snúið öllu við hér heima í leit að gömlum Nokia-síma sem ég vissi að ég ætti í fórum mínum, en þegar ég fann hann loksins reyndist batteríið vera svo úttútnað að það var ekki lengur hægt að loka bakhliðinni á honum. Ég rölti því niður í Elko úti á Granda og greiddi 12.990 kr. fyrir glænýjan takkasíma. Nýi síminn er líka Nokia, rauður, með Snake og Tetris og einhverjum fleiri leikjum, frumstæðum vafra sem rétt dugar (með töluverðri þolinmæði) til að fletta upp opnunartímum verslana, niðurteljara og vekjaraklukku, rafrænum skilríkjum, bluetooth, 0,2 mb myndavél og slotti fyrir sd-kort þar sem ég vistaði nokkrar plötur sem ég hef keypt af Bandcamp í gegnum tíðina og get spilað á frumstæða MP3-spilara sem er líka að finna á tækinu.

Nýja tryllitækið

Ég var svosem búinn að vera að gæla við þessa hugmynd lengi, en útslagið var þetta nýlega viðtal við Zadies Smith, sem sjálf hefur aldrei átt snjallsíma, ef undanskildir eru þrír mánuðir árið 2010, þegar hún sá í hendi sér að hún myndi aldrei skrifa aðra bók ef hún héldi áfram að ganga með þessa græju í vasanum.

Þetta var kannski svosem ekkert svo stórt stökk fyrir mig, þar sem ég hef ekki verið með neina samfélagsmiðla á símanum mínum í nokkur ár, en ég var farinn að taka eftir því að jafnvel án samfélagsmiðla var ég farinn að kíkja ótæpilega mikið á símann til þess eins að skoða fréttamiðla á borð við Vísi eða Guardian í leit að einhverju til að fanga athyglina. Þannig var ég ennþá að missa af litlu glufunum í deginum þegar maður hefði í eina tíð bara starað út í loftið og mögulega rifjað upp löngu gleymt samtal við einhvern sem manni er annt um, eða kannski bara munað eftir brandara úr gömlum Simpson-þætti sem maður skildi aldrei sem krakki en fattar allt í einu núna þegar honum er skyndilega endurvarpað í huganum á meðan maður bíður eftir græna gönguljósinu á Hringbrautinni.

Eins og Zadie Smith orðar það:

I don’t want to talk through emotional hysteria. I just talk about the facts, and the facts of this technology is that it was designed as and is intended to be a behavior modification system. That is the right term for it. When you wake up in the morning and you turn to your social app, you are being instructed on what the issue of the day is, what to be interested in. The news has always played some element in doing that but this is total. So I might wake up in the morning and what interests me is an idea I’ve had or something I see out my window or what’s happening locally in front of me, what’s happening in my country, but the phone tells me exactly what to think about, where to think about it and often how to think about it.

And it’s not even to me the content of those thoughts. Like, there’s a lot of emphasis put on the kind of politics that are expressed on these platforms to the right or to the left. To me it’s the structure. It’s not the content of what’s on them, it’s that it’s structured in a certain way. That an argument is this long, that there are two sides to every debate, that they must be in fierce contests with each other, is actually structuring the way you think about thought. And I don’t think anyone of my age who knows anyone they knew in 2008 thinks that that person has not been seriously modified in many different directions, but the fundamental modification here is the same.

And that’s okay. All mediums modify you. Books modify you, TV modifies, you, radio modifies you, the social life of a 16th century village modifies you. But the question becomes: who do you want to be modified by and to what degree? That’s my only question. And when I look at the people who have designed these things, what they want, what their aims are, what they think a human being is or should be, the humans I know and love, this machinery is not worthy of them. That’s the best way I can put it.

Ég er samt ekki svo heilagur að ég sé á leiðinni niður á höfn til að henda snjallsímanum mínum í sjóinn. Ég mun áfram notast við hann heima við og á ferðinni sem einskonar mini, mini-ipad/myndavél sem ég get tengt við wifi-net þegar þess þarf. Ef ég kem einhvern tímann þessari blessuðu bók út mun ég að sjálfsögðu poppa SIM-kortinu aftur í iPhone-inn og hefja mína sprelligöngu á samfélagsmiðlum í von um að vekja áhuga lesenda.

Undanfarið hef ég samt verið að skilja snjallsímann eftir heima yfir daginn og notið þess að vera allsótengdur við upplýsingamaskínuna á meðan ég trítla í vinnuna eða ráfa um matvörubúðir borgarinnar í leit að lífrænum banönum. Enn sem komið er hefur þetta ekki komið að sök, en ég er nokkuð viss um að einhver staðar þarna úti bíði mín eitthvað stórfenglegt samskipta- eða samgönguklúður sem auðveldlega hefði verið hægt að afstýra ef ég hefði haft snjallsíma við höndina.

Eins og og Zadie Smith drepur á síðar í þessu sama viðtali þá verð ég að spyrja sjálfan mig á því augnabliki: hvort er verra, þetta hrikalega klúður sem þú ert að díla við núna, eða það að ganga um með snjallsíma í vasanum alla daga og vera háður öllum hans duttlungum?

≠

Lag dagsins er Get Well með Nothing. Ég er almennt ekki mikill shoegaze gaur en ég hef eilítið verið að hlusta á þá í fyrsta sinn undanfarið eftir að þeir sendu frá sér plötuna When No Birds Sang með uppáhaldsstrákunum mínum í Full of Hell. Plata ársins 2024, að mínu mati (þótt hún hafi reyndar komið út í desember 2023).

Posted on

LISTFJANDSAMLEGAR ÞVÆLUR OG BLÁTT BÚRÓKRATABLÓÐ

Höfundur að vinna í sinni fyrstu listamannalaunaumsókn í háskólabókasafninu í Stony Brook fyrir einhverjum árum síðan

Enn einu sinni sit ég hér og reyni að setja saman raunsæja sýn á skrif og afköst komandi árs í von um að umsóknin mín um listamannalaun hljóti náð fyrir augum úthlutunarnefndarinnar. Það er mér þó til vinnusparnaðar að ég hlaut engin ritlaun í ár, svo að ég er mestmegnis að biðja um sama fjölda mánaða og síðast og fyrir sömu verkefni. Þótt sýn mín á þau verkefni hafi vissulega skerpst aðeins á undanförnu ári, og eitthvað hafi tínst til í orðafjöldann, þá eru ekki miklar breytingar frá því síðast í þetta sinn. Ég hef verið í fullu starfi allt þetta ár og því ekki haft jafnmikinn tíma til að sinna skrifunum og þegar ég hef verið í frjálsu falli frílansgeirans og listamannalaunanna. Í ár hef ég þannig látið duga þennan venjulega kvíða um að maður sé ekki að skrifa nóg, í stað þess að kvíða bæði því að skrifa ekki nóg og hvernig maður ætli sér að skrapa saman launaseðli komandi mánaðar.

Ég sé að umræðan um hið mannskemmandi skrifræði umsóknarferlisins er hafin. Auðvitað skil ég vel að eldri kynslóðin sakni þess tíma þegar það voru færri um hituna, og það getur ekki verið skemmtilegt að þurfa að réttlæta starfsumhverfi sitt og laun ár hvert þegar maður hefur fyrir löngu sannað sig færan um að koma út heillegri bók á nokkurra ára fresti. Sjálfur ólst ég upp í þessu kerfi og á erfitt með að ímynda mér neitt annað. Mér finnst ansi ólíklegt að ég hefði nokkurn tímann fengið ritlaun til að byrja með ef ég hefði ekki búið að sæmilega formföstu umsóknareyðublaði til að fylla út. Ég er enginn sérstakur snillingur, né er ég sérlega þekktur eða vinamargur. Ætli það sé ekki þess vegna sem ég fylli út þetta blessaða form möglunarlaust ár eftir ár, og finnst jafnvel bara ágætt að hafa eitthvað til að styðja mig við þegar ég reyni að koma skikkan á hvað ég ætla mér að gera á komandi ári. Eða kannski rennur bara í mér ískalt og blátt búrókratablóð.

Ég sótti fyrst um ritlaun árið 2017, haustið eftir að Smáglæpir, mín fyrsta bók, kom út. Ég gerði ráð fyrir að það myndi taka nokkrar tilraunir fyrir mig að fá eitt né neitt og því væri eins gott að byrja strax, núna þegar ég var allavega kominn með eina bók. Ég gramsaði í tölvunni og dró á endanum fram sögu sem ég hafði byrjað á fyrir lokamöppuna mína í ritlistarnáminu í Glasgow, nóvellu sem byggði á ferð sem ég hafði farið með föður mínum á Snæfellsnes árið áður en hann lést úr heilaæxli. Sagan var hálfskrifuð og hálfvonlaus. Ég hafði byrjað á henni á meðan sársaukinn við að missa föður minn var ennþá opið og vætlandi sár, og þar sem ég þorði ekki enn að dýfa mér í þann sársauka var sagan skrifuð í fjarlægri og tilgerðarlegri þriðju persónu, allar persónurnar nafnlausar og stirðar, hikandi í hverju orði. Eitthvað varð ég samt að senda, og þetta var eina sagan sem ég átti í fórum mínum sem virtist vera of stór til að rúmast í smásögu.

Mér fannst þó ótækt að senda söguna eins og hún var. Ég henti fyrstu tveimur köflunum og eyddi heilum degi á bókasafni Stony Brook-háskólans á Long Island (þar sem við bjuggum á þeim tíma) við að endurskrifa þriðja kaflann í fyrstu persónu. Lá svo yfir umsóknareyðublaðinu frá Rannís og fabúleraði um allt sem ég ætlaði mér að gera í þessari skáldsögu, sem ég vissi vel að ég var í rauninni engan veginn tilbúinn að hella mér í að skrifa, eitthvað sem ég reyndi að hylma yfir með því að gefa í skyn allskyns djúpstæðar meiningar í seinni hluta handritsins – sem var í raun og veru ekki lengra en þessi eini kafli sem ég sendi.

„Gott mál! Þau munu þá kannski muna eftir mér þegar ég sæki um næst eða þarnæst,“ hugsaði ég með mér og sendi umsóknina án þess að pæla meira í þessu. Það kom mér gjörsamlega í opna skjöldu þegar ég fékk tölvupóst einhverjum mánuðum seinna um að mér hefði verið úthlutað þremur mánuðum. Ég átti ekki annarra kosta völ en að byrja að skrifa þessa bók sem ég taldi mig engan vegin tilbúinn að skrifa. Mér var það þó til happs að þegar ég renndi aftur yfir umsóknina, sem ég hafði ekkert skoðað né hugsað um undanfarna mánuði, þá reyndist þar vera eitt og annað gagnlegt sem ég gat nýtt mér sem haldreipi í þessu stóra verkefni sem ég hafði lofað upp á tíu fingur að taka að mér.

Sjö mánuðum seinna, þegar handritið var um það bil hálfnað, dró ég umsóknina aftur fram og notaði hana til að setja saman nýja umsókn fyrir komandi ár, leiðrétti eitt og annað sem hafði breyst frá því árið áður og dró upp eilítið skýrari mynd af framvindunni og fyrirætlunum mínum á komandi ári. Ýtti síðan á „senda inn“ og reyndi að hugsa ekki meira um hverju ég hafði lofað í þetta sinn.

Og þannig hefur þetta gengið síðan. Í september á hverju ári dreg ég fram umsóknina frá því árið áður og reyni að meta hvar ég er staddur núna, hvað er næst á dagskrá og hvað ég er búinn með af því sem ég sagðist ætla að gera síðast. Allar mínar umsóknir um listamannalaun (og allar áfanga- og lokaskýrslurnar líka) eru í raun bara framhaldsskrif. Stundum fæ ég einhverja mánuði, yfirleitt færri en ég sótti um, og stundum ekki. Samt sem áður nýtist umsóknin mér alltaf á einn eða annan hátt. Hún hjálpar mér að setja stefnuna þegar mig er tekið að reka af leið og veitir mér afmarkað rými til að fabúlera um bækur sem mig langar til að skrifa einn daginn.

Það eru örugglega til betri leiðir til að lifa af, og efalaust er alltaf hægt að betrumbæta kerfið sjálft, sem mér sýnist þó vera í sífelldri þróun og vera orðið talsvert skýrara og þægilegra í meðförum en þegar ég byrjaði fyrst að sækja um ritlaun, en þetta árlega stöðutékk hefur allavega virkað ágætlega fyrir mig hingað til.

En ætli ég sé ekki bara, þegar allt kemur til alls, einn af þessum hallærislegu og órómantísku höfundum sem eru „bara góðir í að skrifa umsóknir“.

Posted on

#7 LISTAMANNALAUN SCHRÖDINGERS

Myndin tengist skrifunum ekki beint

Jæja, þá er ég búinn að senda inn umsókn um listamannalaun fyrir 2024.

Þetta er auðvitað fyrir löngu orðin fastur liður í árinu hjá manni. Ég kíki yfirleitt á formið um leið og pósturinn berst frá RANNÍS í byrjun september, til að svona mjaka mér af stað en líka til að ganga úr skugga um hvort einhverju hafi verið breytt frá því árið áður. Ég hef einu sinni lent í því að skrifa heila umsókn inni í Word-skjal (treysti aldrei RANNÍS-vefsvæðinu alveg) út frá umsókn sem ég gerði árið áður og uppgötva síðan á síðustu stundu að formið var gjörbreytt. Mér sýnist umsóknarformið í ár vera nokkuð svipað og í fyrra og minnir að það hafi verið eins í hitt í fyrra líka, svo kannski er þetta komið í fastar skorður hjá þeim.

Í fyrra var einnig sú góða nýbreytni tekin upp að úthlutunin var tilkynnt í desember, sem ég vona að verði endurtekið í ár. Mér þykir það mun þægilegra en áður, þegar maður þurfti jafnvel að bíða fram í miðjan janúar með að segja vinnuveitendum sínum hvernig maður ætlaði sér að haga komandi ári. Ekki var verra að með því að tilkynna úthlutunina rétt fyrir jól sá RANNÍS við vatnsglasstorminum sem skellur venjulega á í gúrkutíðinni í byrjun árs, þegar vefmiðlarnir sjá sér leik á borði að hala inn nokkrum smellum með fyrirsögnum á borð við ÞESSIR [DJÖFULS AUÐNULEYSINGJAR] FÁ LISTAMANNALAUN Í ÁR, svo að þeir sem hlotið hafa úthlutun ná varla að kætast og hringja í mömmu áður en þeir eru komnir í gapastokka kommentakerfa fyrir að hafa fé af öryrkjum.

Ég reyni yfirleitt að vera í fyrra fallinu og forðast þannig heimasíðukrassið hjá RANNÍS á síðasta degi, en 13. september er nýtt met! Ég hef aldrei áður komið umsókninni frá mér svona snemma. Líklega skýrist það þó að einhverju leyti af allri vinnunni sem fór í síðustu umsókn, sem tók mig mánuð að ljúka við, sérstaklega allt aukaefnið og viðhengin sem snúa að nýju verkefni sem ennþá á ansi langt í land. Umsóknirnar mínar eru oftast einskonar framhaldsskrif, með milliköflum í formi áfanga- og lokaskýrsla. Hver umsókn inniheldur yfirleitt tvær bækur: bókina sem ég er að reyna að klára og bókina sem ég ætla að byrja á um leið og hin er búin.

Öll þessi bjúrókrasía er náttúrulega óttalegt maus en ég verð samt að viðurkenna að skrifin sjálf gera verið svo mikil þokuganga hjá mér að ég hef líklega gott af því að vera neyddur til að setjast niður einu sinni á ári til að reyna að átta mig á því hvað ég er að gera og hvað mig langar að gera. Þannig hafa umsóknirnar mínar oft breyst í einskonar vegvísa sem ég nýti mér þegar ég villist af leið og man ekkert lengur af hverju mér þótti þetta efni svona spennandi til að byrja með. Þá getur verið gott að fletta upp síðustu umsókn og sjá hverju ég lofaði þar; hversu stórhuga ég var síðasta september þegar veturinn var enn ekki skollinn á að fullu og ég var búinn að steingleyma hvernig bévítis reiknaða endurgjaldið gleypir megnið af upphæðinni.

Þannig reyni ég að fá eitthvað gagn úr allri þessari vinnu sem fer í umsóknina á hverju ári, sama hvort ég hljóti á endanum laun fyrir hana eða ekki. Það fyndna er að yfirleitt enda ég á að nýta þetta allt; öll uppköstin og fögru loforðin og persónulýsingarnar og hálfkláruðu beinagrindurnar sem ég hengi við umsóknina til að reyna að sýna fram á að ég sé nú voða duglegur strákur og traustsins verður. Ekki að ég sé endilega með þetta til hliðsjónar á meðan ég er að skrifa, en það er ágætt að glugga í þetta af og til, jafnvel bara til að sanna fyrir sjálfum sér að það sé nú alveg eitt og annað búið að gerast í handritinu síðan síðast og að það sé orðið lengra en það var.

Eða styttra. Það getur líka verið ansi gott stundum.

Ég gæti auðvitað eytt hér nægum orðum í allt það sem vantar upp á í þessu kerfi okkar, sem er langt því frá að vera fullkomið, en mér hefur þótt aðrir vera betri í því en ég, sem á oft og tíðum erfitt með að átta mig á því hvernig listageirinn gengur upp yfir höfuð hér á landi. Í lok hvers árs skil ég ekki hvernig mér tókst enn einu sinni að þrauka án þess að segja það gott og fá mér eina af þessum margumtöluðu “alvöru vinnum”. (Ég er nú reyndar með eina svoleiðis líka.) Þannig enda ég yfirleitt bara á því að umla eitthvað um að þetta sé nú bara það sem er í boði og lítið við því að gera, á meðan samhöfundar mínir steyta hnefann og útlista fyrir mér hvernig hlutirnir ættu að vera. Auðvitað er ég meira og minna sammála hnefasteyturunum og þakklátur þeim fyrir að standa í þessu pexi fyrir mig, en í gegnum tíðina hefur það ekki reynst mér neitt sérstaklega hollt að hugsa of mikið út í ritlaunin á meðan ég er ekki annað hvort að sækja um þau eða þiggja þau. Ég reyni helst að setja þau í sama flokk og veðrið; ég hef enga stjórn yfir því en get þó að minnst kosti reynt að búa mig vel.

Og núna er einmitt runninn upp sá ljúfi tími árs sem ég kalla “Schrödinger-mánuðina”. Þessir þrír mánuðir í lok árs þegar ég þarf ekkert að hugsa um listamannalaunin. Umsóknin er send og málið er úr mínum höndum. Ég veit ekki hvort ég verð með ritlaun á næsta ári eða ekki, og er þannig bæði með þau og ekki. (Eða eitthvað svoleiðis. Þekking mín á kettinum hans Schrödinger er mestmegnis fengin í gegnum einhverjar poppkúltúr hjáleiðir.) Þar til svar berst í desember (eða janúar) er ekkert sem ég get gert nema halda mínu striki og reyna að koma mér í góða stöðu til að koma bókinni út á næsta ári – hvort sem það verður gert með hjálp ritlauna eða ekki.

Annars hef ég undanfarið verið að reyna að taka upp heilbrigðari símavenjur. Síðan ég losaði mig við alla samfélagsmiðla af símanum hef ég staðið mig að því að opna visir.is í sífellu og lesa fréttir um minniháttar drama í hverfisgrúbbum á Facebook og daglegt líf hjá íslenskum selebum sem ég kann engin skil á. Til að reyna að gera eitthvað uppbyggilegra þegar ég finn að það eina sem geðheilsa mín vill er að ég gleymi mér um stund við að dútla í símanum náði ég mér í einfalt teikniforrit og hef verið að leika mér að því að rissa teiknimyndasögur. Ég er nokkuð ánægður með þessa. Hún heitir „Nýir vinir“.

Þeir eru sko báðir með monobrow, þúst..

Hvað varðar tónlist þá er ég aðallega að hlusta á Cloud Rat þessa dagana og naga mig í handarbökin yfir að hafa misst af þeim þegar þau spiluðu á Húrra fyrir nokkrum árum. Vonandi koma þau einhvern tímann aftur. Madison Marshall er með svakalegustu söngrödd sem ég hef heyrt lengi. Grindcore-band sem sprengir utan af sér alla þá kassa og stefnur sem reynt er að slá upp utan um þau. Set smá tveggja-mínútna-sturlun frá þeim hér undir fyrir þá sem nenna svoleiðis.

Posted on

LISTAMANNALAUN 2020

Þar sem ég sit hér og hjakka í tækniþýðingum til að eiga salt í grautinn fæ ég þær fréttir að mér hafi verið úthlutaðir 3 mánuðir úr Launasjóði rithöfunda fyrir árið 2020. Ég þakka sýnt traust.

Þessi styrkur mun koma að góðum notum við þau verkefni sem framundan eru. Skipulagsvinnan er þegar hafin: Að ákvarða hvenær og hvernig best sé að taka út styrkinn, sem og allskyns bókhaldspælingar um hvernig maður láti þetta allt ganga upp þannig að maður fái þetta ekki allt í bakið í reiknuðu endurgjaldi á næsta ári. Hvað sjálf skrifin varðar bý ég að góðri undirbúningsvinnu í því efni sem ég setti saman fyrir umsóknina í nóvember á síðasta ári. Þar er að finna textabrot og ýmiskonar yfirlitsgögn um stórt nýtt verkefni sem ég stefni á að byrja á í ár, á meðan handritið að minni fyrstu skáldsögu er í yfirlestri.

Mig hlakkar mikið til að hefjast handa enda hefur fátt annað komist að undanfarin þrjú ár en áðurnefnd skáldsaga. Tilhugsunin um að skrifa eitthvað „nýtt“ er orðin æði heillandi. Ég sendi hamingjuóskir til bæði þeirra sem fengu úthlutað og líka þeirra sem fengu ekki neitt ár. Ég hlakka til að fylgjast með afrakstrinum hjá báðum hópum á næstu misserum.

Posted on

LISTAMANNALAUN 2019

Ég fékk þau tíðindi stuttu eftir heimkomuna til Brooklyn að mér hefðu verið úthlutaðir sex mánuðir úr launasjóði rithöfunda fyrir árið 2019. Er þetta í annað sinn sem ég fæ úthlutun úr sjóðnum, en ég fékk einnig þrjá mánuði úthlutaða fyrir árið 2018. Í bæði skipti var sótt um laun fyrir sama verkið, skáldsögu sem ég er með í smíðum og hygg á að gefa út fyrir næstu jól.

Fréttirnar eru mikið gleðiefni og að sjálfsögðu skáluðum við hjónin um kvöldið til að fagna styrkinum. Launin eiga eftir að létta töluvert róðurinn út árið og um leið minnka álagið á heimili okkar á meðan ég bisast við að klára bókina. Það sem mestu máli skiptir er að með þessum launum get ég einbeitt mér heilshugar að skrifunum stóran hluta dagsins, en þarf ekki lengur að vera sífellt að ýta bókinni frá mér til að taka að mér ýmiskonar launuð verkefni og íhlaup.

Það er skrítin tilfinning að horfa yfir úthlutunarlistann og tína til þau nöfn sem þar vantar og bera sig saman við þá höfunda sem hlutu færri mánuði en maður sjálfur. Ég mun því gera mitt ýtrasta til að bregðast ekki því trausti sem mér er sýnt og mæta á bak við skrifborðið stundvíslega á hverjum virkum morgni þar til mér hefur tekist að murka þessa bók út úr lyklaborðinu.

Útsýnið héðan úr Brooklyn writers Space í Gowanus hverfinu í Brooklyn, þar sem ég sit við skriftir bróðurpart úr degi